Verantwoordelijkheid nemen is, ...

Over werknemers, teams of leidinggevenden die al dan niet hun verantwoordelijkheid opnemen, wordt veel gezegd en ja, ook gezwegen. Verantwoordelijkheid, waar gaat het dan over? En binnen welke context kunnen mensen al dan niet hun verantwoordelijkheid opnemen? Hoe nodig je mensen uit om te doen wat verwacht wordt en ga je hierover de dialoog aan? Het zijn pertinente vragen die binnen ons werk met organisaties vaak aan bod komen. Elke vraag is anders en toch zijn er een aantal wetmatigheden die helpend zijn, of niet…

Verantwoordelijkheid, waar gaat het dan over?

Binnen een professionele context staat het nemen van verantwoordelijkheid in relatie tot de brede organisatie. Elke medewerker draagt binnen zijn of haar mandaat bij tot een groter geheel. Het gaat met andere woorden over afgestemd klein handelen binnen een helder groter verhaal.

Klein handelen, betekent zoveel als elke dag opnieuw doen wat je te doen hebt. Lesgeven, hagen scheren, cliënten verzorgen, processen opvolgen, maaltijden bereiden, … zonder meer. Het betekent ook dat je zowel het belang van je eigen bijdrage kent als dat van de andere collega's binnen het team. Iedereen draagt bij tot het geheel, niet solo wel afgestemd.

Afgestemd handelen gaat over relaties aangaan en vertrouwen hebben in de professionaliteit van je collega's enerzijds, anderzijds ben je zelf betrouwbaar. Je kiest er elke dag voor om in relatie te blijven gaan door een evenwichtige werkverdeling, professionele dialogen aan te gaan, uitdagingen te benoemen, samen te reflecteren en bij te sturen.

Het groter verhaal blijven zien, maakt daarbij intrinsiek deel uit van verantwoordelijkheid nemen. Een werking draait nooit rond één persoon of één team. Het gaat keer op keer over het samenspel tussen alle actoren binnen het grotere verhaal. Wanneer we de dit verliezen, gaat de werking erop achteruit.

Een dragend team

Medewerkers die er alleen voorstaan, slagen er zelden in om hun verantwoordelijkheid op een duurzame manier te blijven nemen. Als medewerker heb je een dragend team nodig dat je enerzijds richting geeft vanuit het grotere verhaal en anderzijds de ruimte laat om jouw mandaat in het klein waar te maken. Het gaat niet over grote units, wel over kleine operationele teams die een gemeenschappelijk belang of bedoeling hebben van acht tot twaalf leden. Het gaat daarom ook niet over collega's die elkaar elke dag zien, wel over collega's die voor gelijkaardige uitdagingen staan en waarmee je op regelmatige basis afstemt of waarbij je terechtkunt met bezorgdheden. Het gaat niet over mensen die 'op dezelfde manier' denken, wel over de kracht van verschillende invalshoeken die ruimte krijgen binnen een groter, gedeeld verhaal.

Om-kaderen

De mogelijkheid creëren opdat mensen vanuit eigenaarschap binnen hun teams verantwoordelijkheid opnemen, vraagt tevens een sterke omkadering. Het uittekenen van heldere – liefst zo eenvoudig mogelijke – processen, kwaliteitsgaranties, afspraken, … zorgen ervoor dat mensen niet in het wilde weg aan het werk moeten gaan. Dat ze weten binnen welke grenzen ze autonoom kunnen handelen, reflecteren, afstemmen, … Het gaat niet over een wirwar aan regels en afspraken, noch over dwingende procedures zonder regelruimte of over controleren. Het gaat wel over het uitzetten van een praktische flow waarin ieder weet wat hij / zij te doen heeft. Het gaat over richting geven en ruimte laten aan de collega's om binnen hun teams op weg te gaan.

Van mens tot mens

Meer en meer hebben we de omwenteling te maken om terug samen te werken van mens tot mens. Dit betekent dat we geen enkele ruimte meer laten aan ontmenselijking, vervreemding of machtsstrijd vanuit het besef dat deze mechanismen niet enkel in het klein schade toebrengen, maar ook in het groot. Ze ondermijnen elke vorm van verantwoordelijkheid waarin mensen een risico durven nemen of er ten volle voor blijven gaan. Ze verstoren afstemming met collega's en leiden tot zelfzuchtig, ikkig gedrag. En meer nog: ze schaden onze organisaties.

Verantwoordelijkheid nemen, hoe doen jullie dat?

Hoe scheppen jullie de nodige ruimte opdat elke collega zijn verantwoordelijkheid kan nemen in het klein binnen een groter verhaal? Onderstaande vragen kunnen helpen om vanuit jullie eigen werking meer inzicht te krijgen in de kansen en beperkingen die vandaag spelen in het nemen van verantwoordelijkheid:

• Hoe reguleert het team emoties die spelen?
• Waarover wordt wel/niet gesproken?
• Komen alle stemmen aan bod? Wordt er geluisterd?
• Hoe komen besluiten tot stand?
• Zijn verantwoordelijkheden gelijkwaardig verdeeld?
• Hoe vertrekken jullie vanuit de bedoeling bij het maken van keuzes?
• Wat betekent zinvol bezig zijn voor jullie?
• Op welke manier inspireren jullie elkaar?
• Zijn de teamgrenzen duidelijk?
• Waardoor worden de teamgrenzen bepaald?
• Wat bepaalt of je er al dan niet bij hoort?
• Hoe verhoudt het team zich tot andere teams?
• Hoelang ben je nieuw in het team?

En Route - Sarah De Backer